تبریز؛ خاستگاه اندیشه مشروطه
مشاور وزیر میراث فرهنگی با تأکید بر اینکه مشروطه را نباید صرفاً از ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ و صدور فرمان مشروطیت آغاز کرد، گفت: اندیشه مشروطه طی چند دهه در ایران شکل گرفت و تبریز در این روند جایگاه ویژهای داشت.
حقشناس ادامه داد: دارالسلطنه تبریز، تجربه اصلاحات دوره عباسمیرزا و ارتباط این شهر با جهان جدید، زمینه ورود مفاهیمی همچون قانون، عدالت و ضرورت اصلاح ساختار حکومت به فضای فکری جامعه ایران را فراهم کرد.
وی اظهار کرد: شخصیتهایی مانند قائممقام فراهانی و امیرکبیر اگرچه مشروطهخواه به معنای تاریخی آن نبودند، اما تلاش آنان برای اصلاح نظام اداری، مبارزه با فساد، ساماندهی امور مالی و تقویت دولت، بخشی از مسیر تاریخی منتهی به مشروطه بود.
مشروطه؛ حرکت از قدرت فردی به حاکمیت قانون
حقشناس با بیان اینکه مشروطه به معنای گذار حکومت از اراده اشخاص به قانون است، افزود: خواسته مشروطهخواهان تنها تغییر یک حکومت یا فرد نبود، بلکه آنان محدود شدن قدرت سیاسی، به رسمیت شناختن حقوق مردم، تشکیل مجلس و اداره کشور بر اساس قانون را دنبال میکردند.
وی تصریح کرد: عدالتخانه، قانون اساسی، متمم قانون اساسی، آزادی بیان و حقوق ملت، حلقههای یک زنجیره برای تحقق حکومت قانون بودند و مشروطه در ایران تقلیدی از غرب نبود، بلکه جامعه ایرانی با پشتوانه فرهنگی و دینی خود با مفاهیم جدید مواجه شد.
نقش علما و اندیشه دینی در مشروطه
مشاور وزیر میراث فرهنگی با اشاره به نقش علمای مشروطه اظهار کرد: آخوند خراسانی تنها یک حامی سیاسی مشروطه نبود، بلکه عالمی برجسته و مجتهدی صاحب نفوذ بود که پیش از شکلگیری این نهضت نسبت به فساد، استبداد، نابسامانی و دخالت بیگانگان هشدار داده بود.
حقشناس ادامه داد: نگاه آخوند خراسانی به مشروطه، تقویت دولت، حفظ استقلال کشور و جلوگیری از خودکامگی بود و حمایت او از موضوعاتی مانند تشکیل بانک ملی نیز نشاندهنده توجه به استقلال اقتصادی در کنار اصلاحات سیاسی بود.
وی افزود: استقلال اقتصادی، قانون، آموزش، مجلس و اصلاح حکومت، اجزای یک منظومه به هم پیوسته هستند و علامه نائینی نیز با نگاه دینی، ضرورت محدود شدن قدرت و مقابله با استبداد را تبیین کرد.
ضرورت بازخوانی میراث مشروطه
حقشناس با اشاره به گذشت ۱۲۰ سال از مشروطه گفت: هیچ جامعهای صرفاً با تصویب قانون به حکومت قانون نمیرسد، بلکه قانون زمانی کارآمد خواهد بود که نهادهای مسئول به آن پایبند باشند، قدرت پاسخگو باشد و نهادهای عمومی جایگاه واقعی خود را حفظ کنند.
وی بر ضرورت گفتوگو و همبستگی ملی تأکید کرد و افزود: مشروطه توانست روحانیون، روشنفکران، تجار، روزنامهنگاران، عشایر و گروههای مختلف اجتماعی را در کنار یکدیگر قرار دهد و از تهران تا تبریز، اصفهان و بوشهر، هر منطقه نقشی در این جنبش تاریخی ایفا کرد.
مشاور وزیر میراث فرهنگی خاطرنشان کرد: مقاومت تبریز در دوران استبداد صغیر جایگاهی ویژه در تاریخ مشروطه دارد و شناخت این میراث تاریخی برای حفظ سرمایه هویتی جامعه ضروری است.
حقشناس در پایان گفت: تبریز امروز میتواند بار دیگر پیشگام باشد؛ نه در میدان نبرد مشروطه، بلکه در بازشناسی، معرفی و تبیین میراث فکری، اجتماعی و سیاسی مشروطه برای ایران و ایرانی.